Nicel Araştırmalar

Meta Analiz Nedir ?

meta analiz

Meta Analiz Nedir?

Meta Analiz nedir sorusunu yanıtlamadan önce günümüzde bilgiye ulaşmanın kolay fakat ulaşılan bilgilerin doğru yorumlanması bir sorun haline geldiğini belirtmekte fayda vardır.  Yapılan araştırmaların çokluğundan kaynaklanan bu sorunla birlikte araştırmaların sonuçlarını kısa zamanda tek tek değerlendirmek ve doğruluğu yüksek sonuçlara ulaşmak mümkün olmamaya başlamıştır[2].

Belirli bir konuda, birbirinden bağımsız olarak yapılan araştırmaların sonuçlarını bir araya getirerek, istatiksel analizinin ve yorumunun yapılmasına Meta-analiz denir. Bu yöntemle, aynı probleme yönelik birden fazla araştırmanın sonucu bir bütün olarak incelenir, sonuç olarak daha genellenebilir ve doğruluğu yüksek veriler elde edilir. Tek başına bireysel çalışmaların sonuçları ile karar vermek yerine birçok araştırmanın sonuçlarını derleyip, nicel bir veri sunması Meta-analiz çalışmasının en önemli avantajlarından biridir. Bu şekilde araştırmacılara istatiksel özetleri kullanarak bütüncül bir bakış açısı sunar. Böylece araştırmacılara klasik literatür taramasından daha kapsamlı bilgi sağlar[1];[2];[3].

 

Meta Analiz Çalışmasının Aşamaları

  1. Problemin belirlenmesi ve tanımlanması: Araştırmaya başlamadan önce problemin belirlenmesi gerekmektedir. Daha sonra varsayım ve sınırlılıklarbelirlenmelidir[6].

 

  1. Hipotezlerin kurulması: Araştırma kapsamında ele alınan çalışmaların hipotezleri farklı yöntemlerle test edilmiş olabilir. Bu yüzden araştırmacı çalışmasına dahil edeceği araştırmaların hipotezlerini yeniden oluşturmalı ve test etmelidir[6].

 

  1. Araştırmacının seçeceği bireysel araştırmaları Meta-analiz çalışmasına dahil etme kriterlerini belirlenmesi: Araştırmacı, belirlemiş olduğu probleme yönelik nitelikli araştırmaları seçmek için kendisi kriterler belirler. Daha sonra bu kriterlere göre eleme yapmalıdır[1];[6].

 

  1. Meta-analiz çalışmasına dahil edilecek bireysel araştırmaları elde etme: Araştırmacının belirlediği kriterlere göre bireysel araştırmalar seçilir. Bu seçimde dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Bunlar:
  • Öncelikle mümkün ise “körleme” tekniği ile araştırmalar incelenmelidir.

Körleme, bir araştırmayı incelerken, araştırmacının adı, unvanı, çalıştığı kurum, araştırma sonuçlarının anlamlılığı gibi o araştırma ile ilgili önyargı oluşturabilecek bilgilerin saklanmasıdır. Bu yöntem, meta-analizin objektifliğine olumlu katkı sağlayacaktır.

  • Araştırmacı, araştırdığı konu ile ilgili olabildiğince fazla çalışma edinmelidir. Meta- analize dahil edilen araştırmalar ne kadar çok olursa sonuçların genellenebilmesine o kadar katkı sağlar. Bu yüzden sadece yayınlanmış çalışmalar değil yayınlanmamış çalışmaları da bu süreçtedeğerlendirmelidir.
  • Meta-analizde araştırmaların sonuçları istatiksel yöntemlerle değerlendirileceği için seçilen araştırmaların da istatiksel bulgular içermesigerekmektedir.
  • Seçilen araştırmalar orijinal ve kaliteli olmalıdır.
  • Seçilen araştırmalar Bilimsel Araştırmaların Raporlaştırılması kurallarına uygun olmalıdır.
  • Aynı yazar tarafından yapılmış birden fazla çalışmaya yer verilmemesigerekir.
  • Araştırmaların örneklem büyüklüğü, veri toplama yöntemleri, kullanılan istatiksel yöntemler açısından bilimsel araştırma kurallarına uygun olmasıgerekir[1];[3];[6].

 

  1. Elde edilen çalışmaların kodlanması ve sınıflandırılması:Meta-analizkapsamında incelenen çalışmaların bir bütünlük içinde olması açısından, çalışmalar kodlanmalı ve sınıflandırılmalıdır[6].

 

  1. Bireysel çalışmaların bulgularının birleştirilmesi: Bireysel araştırmaların sonuçları birleştirilirken en çok kullanılan istatiksel yöntemler etki büyüklüğü ve korelasyon katsayılarıyla ilgili olanlardır[3].

 

  1. Meta-analiz bulgularının rapor edilmesi: Çalışmalarla ilgili istatiksel analizlerden çıkan sonuçlar doğrultusunda yorum ve yordamalar yapılır. Sonuçlar raporlaştırılır. Raporda problemin tanımlanması, varsayım ve sınırlılıklar gibi meta-analize dahil edilen çalışmaların künyeleri (örneklem, ülke, tarih vb.)belirtilir[6].
meta analiz 2
Meta Analiz

ÖRNEK META-ANALİZ ÇALIŞMALARI

Meta Analiz Örnek 1.

Problemin tanımlanması ve hipotezlerin kurulması: Otizmli bireylerin eğitimi için video ile model kullanımının etkisinin test edilmek istenmesi.

 

Araştırmacının seçeceği bireysel araştırmaları Meta-analiz çalışmasına dahil etme kriterlerini belirlenmesi:

Makaleler seçilirken belirlenen kriterler şunlardır:

  • Çalışmaya katılan bireylerin aldığı tanı
  • Çalışmanın araştırma modeli
  • Basımdili
  • Çalışmanın hakemli dergide basılmışolması
  • Çalışmanda video ile model alma yöntemlerinden birinin kullanılmışolması

 

Meta analiz çalışmasına dahil edilecek bireysel araştırmaları elde etme: Çalışmaya dahil edilecek araştırmalar, 2005 sonrasında yayınlanmış, 24 tane tek denekli araştırma modeli kullanılan makalelerdir. Bu araştırmalar elde edilirken EBSCOHost, PsychInfo ve ERIC arama motorları kullanılmıştır.

 

Elde edilen çalışmaların kodlanması ve sınıflandırılması: Araştırmalar sınıflandırılırken, yazarları, katılımcı sayıları, basım tarihleri, katılımcıların tanıları, bağımlı-bağımsız değişkenleri, yaşları, cinsiyetleri, tek denekli modeli ve sonuçlarına bakılarak sınıflandırılmıştır.

 

Meta-analiz bulgularının birleştirilmesi ve rapor edilmesi:Toplamda 59 katılımcının katıldığı bu çalışmalarda günlük yaşam becerileri, iletişim, öz bakım becerileri,mesleki eğitim becerilerinin geliştirilmesi konularına odaklanılmıştır. Meta-analizden çıkarılan sonuçta, otizmli bireylerin hedeflenen davranışlarda gelişim gösterdiklerine ulaşılmıştır[5].

 

Mera Analiz Örnek 2.

Problemin tanımlanması ve hipotezlerin kurulması: Çok kültürlü eğitim yaklaşımının öğrencilerin akademik başarısına etkililik düzeyi incelenmektedir.

Araştırmacının seçeceği bireysel araştırmaları meta-analiz çalışmasına dahil etme kriterlerini belirlenmesi:

Makaleler seçilirken belirlenen kriterler şunlardır:

  • 1994-2013 yılları arasında yapılmış olması
  • Çalışmaların deney ve kontrol grubuna sahip olması
  • Araştırmaların deney grubuna çok kültürlü eğitim yöntemi uygulanmış olması
  • Elektronik taramalardan elde edilen yalnızca İngilizce makalelere yer verilmiştir.
  • Aritmetik ortalama, standart sapma ve katılımcı sayılarına yer verilmeyen çalışmalar meta-analize dahil edilmemiştir.

 

Meta analiz çalışmasına dahil edilecek bireysel araştırmaları elde etme: Belirlenen kriterlere göre 17 çalışma meta-analize dahil edilmiştir. Deney grubu 688, kontrol grubu 557 öğrenciden oluşmaktadır. Toplamda 1245 öğrenciden veri elde edilmiştir.

 

Elde edilen çalışmaların kodlanması ve sınıflandırılması: Araştırmalar, yazar adı, çalışmanın yapıldığı yıl, yayın türü, veri toplama araçları, çalışmanın yapıldığı ülke, katılımcı özellikleri, deney grubu (sayısı, standart sapması, aritmetik ortalaması), kontrol grubu (sayısı, standart sapması, aritmetik ortalaması) bilgilerine göre sınıflandırılmıştır.

 

Meta analiz bulgularının birleştirilmesi ve rapor edilmesi: Meta-analiz sonucunda çok kültürlü eğitim yaklaşımının akademik başarı üzerinde orta düzeyde olumlu etkisinin olduğuna ulaşılmıştır. Bu etkililiğin çalışmanın yapıldığı yıllara, öğrenim düzeyine ve ülkelere göre farklılık gösterdiği; çalışmanın yapıldığı bölüm ve araştırma sürelerine göre farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır[4].

Kaynaklar

  • Aksöz, S., Ercan, İ. ve Kan, İ. (2004). Meta-analizi. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30(2),107-112.
  • Bakioğlu, A. ve Göktaş, E. (2018). Bir eğitim politikası belirleme yöntemi: Meta analiz Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 35-54.
  • Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2017) Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.
  • Günay,R.,Kaya,Y. ve Aydın,H.(2014).Çokkültürlüeğitimyaklaşımınınetkililikdüzeyi: bir meta-analiz çalışması. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,          7(4),142-166.
  • Karasu, N. (2011). Otizmli bireylerin eğitiminde video ile model olma uygulamalarının değerlendirilmesi: bir alanyazın derlemesi ve meta-analiz örneği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi,      12(2), 1-12.
  • Sağlam, M. ve Yüksel, İ. (2007). Program değerlendirmede meta-analiz ve meta- değerlendirme yöntemleri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,       (18), 135-188.

Yorum Yap