Nitel Araştırmalar

Nitel Araştırma Desenleri ve Yöntemleri

nitel araştırma

Nitel Araştırma Desenleri

Yazar: F. Onur Eken / Nitel Araştırma

1)Etnoğrafik Araştırma

Etnoğrafik araştırma, kelime anlamı olarak insanların ve kültürlerin incelenerek açıklanması anlamına gelmektedir. Etnoğrafi, dünyanın farklı yerlerindeki toplumları, bu toplumların alt kültürlerini ve onların ilişkilerini, kültürel davranış, inanç ve etkileşimleri,  toplumdaki herhangi bir konuyu ya da durumu anlamak, doğal olarak ortaya çıkan davranışları incelemek amacıyla kullanılan bir araştırma türüdür. Etnoğrafik araştıma sürecinde çalışmacılar kültürü kesitsel ya da boylamsal olarak tanımlamaya, açıklamaya ve analiz etmeye odaklanır.  (Ary vd., 2018 ).  Çalışma sürecinde üzerinde araştırma yapılacak toplumun ya da kültürün hayatlarını, yaşam tarzlarını, geleneklerini ve göreneklerini, örf ve adetlerini yalnızca gözlemleyerek değil birlikte vakit geçirerek araştırması süreçlerini de içermektedir. (Güler, Hacıoğlu ve Taşğın, 2013). Bu süreçte incelenen olgu ve araştırmacı yakın bir ilişki içerisindedir. Etnoğrafik araştırmalarda emik ve etik bakış açısı kavramları son derecede önemlidir.

Emik Bakış: Araştırmaya konu olan kişilerin bakış açısıdır.

Etik Bakış:  Dışarıdan sosyal gerçekliği anlamaya yönelik olan bakış açısıdır.

Etnoğrafik Araştırmanın Temel Özellikleri

Etnoğrafik araştırmanın doğacılık, anlama ve keşif olmak üzere üç temel özelliği bulunmaktadır:

            Doğacılık: Araştırmanın doğrudan olayın ya da durumun olduğu yerde yani doğal ortamında toplanmasıdır.

            Anlama: Etnoğrafik araştırmacılar, bireylerin ortaya koydukları davranışların sabit ya da öngörülebilir bir yapıda olmadığını, her bireyin kendi davranışlarını özgür bir şekilde karar verdiğini ve bu davranışların duruma, zamana ve çevreye göre değişebildiğini savunur. Bu sebeple, doğrudan alanda çalışma yapmayı tercih etmektedirler.

            Keşif: Etnoğrafik araştırmanın en önemli özelliklerinden bir tanesi tümevarım mantığını ve keşfetmeye dayalı anlayışı temel alıyor olmasıdır. Etnoğrafik araştırmada, hipotezlerin kurgulanmasının araştırmacıyı yönlendirdiğinin kabul edilmesi dolayısıyla ön kabul ve ön yargılar olmadan araştırma yapmalıdır.

2) Gömülü Teori

Gömülü teori araştırması, araştırma sürecinde elde edilen verilerden bir teori elde edilmesi esasına dayanmaktadır. Bir kuramın ortaya çıkması sürekli ve sistematik bir şekilde gerçekleştirilen analizleri içermektedir. Araştırma sürecinde elde edilen veriler analiz edilir ve ortaya çıkan kavramlar bir sonraki araştırmalara konu edinilir. Bu süreç içerisinde yapılan araştırmalardan sistematik bir açıklamaya yani teoriye ulaşılır. Araştırma sürecinde, araştırmacı verileri topladıkça elde ettiği verileri anlamlandırarak bir teori şekillendirmeye çalışır. (Büyüköztürk vd., 2016; Güler, Hacıoğlu ve [o3] Taşğın, 2013)

Gömülü teori aşamaları;

  1. Açıklama: İlk aşamada araştırmacı araştırma sürecini detaylı bir şekilde açıklamalı, araştırma sürecinde elde ettiği deneyimlerini, duygu ve düşüncelerini anlatmalıdır. Bu süreçte 5N1K stratejisinin uygulanması araştırmanın sistematik bir şekilde anlatılabilmesini sağlayacaktır.
  2. Kavramsal Sıralama: Bu aşama araştırmacının elde ettiği verilerin uygun bir şekilde organize edilmesi olarak tanımlanmaktadır. İyi bir teori oluşturabilmek için verilerin de iyi organize edilmiş olması gerekmektedir.
  3. Teorileştirme: Teorinin açıkça ortaya koyulduğu aşamadır. Teorinin her bir kavramı detaylı bir şekilde açıklanmalı ve araştırma sonuçları tarafından desteklenmiş olmalıdır.

Gömülü Teoride Veri Analiz Yöntemleri

Gömülü teoride kullanılan bazı veri analiz yöntemleri aşağıda sıralanmıştır. (Güler, Hacıoğlu ve [o4] Taşğın, 2013):

            a)Mikro analiz:  Verilerin kelime kelime  veya satır satır analiz edilerek kategoriler haline getirilmesi ve kodlama teknikleri ile sürecin daha da detaylandırılmasıdır.

            b) Kodlama: Verilerde yer alan kavramların tanımlandığı ve bu kavramların özelliklerinin detaylı bir şekilde tespit edildiği analitik bir süreçtir.

            c)Eksen Kodlama: Kategoriler alt kategoriler ile ilişkilendirilerek verilerin sınıflandırılma sürecidir.

            d) Seçici Kodlama: Verilerin analizler neticesinde kategorilerin süzülerek bir araya getirilmesidir.

            e) Kategorilendirme: Toplanan verilerde hangi konuların öne çıktığının, mantıksal açıklamaların sınıflandırılmasıdır.

3) Fenomonolojik Araştırma

Tecrübe merkezli bir yapıda olan fenomonolojik araştırma bir bireyin belirli bir kavram ya da fenomen ile ilgili deneyimlerinin ne anlama geldiğini tanımlamaya çalışmaktadır. Araştırmanın temel odak noktası belirli bir fenomen ile ilgili araştırmaya katılan bireylerin deneyimlerinin ne ifade ettiğidir. Genellikle detaylı bir biçimde bilgi sahibi olunmayan olgulara odaklanmaktadır Bu araştırmalar genellikle bir olguyu daha iyi bir şekilde tanımaya  ve anlamaya yönelik açıklamalar ortaya koymaya yardımcı olur (Büyüköztürk vd. 2016).

Fenomenolojik Araştırma Türleri

 Temel olarak iki tür fenomenolojik araştırma bulunmaktadır(Güler, Hacıoğlu ve Taşğın, 2013):

Hermenötik Fenomenoloji

Temel olarak hayat metinlerini yorumlanması üzerine yürütülen araştırma metodu olarak tanımlanmaktır. Bu yöntemde araştırmacı kendisinin ciddi bir biçimde ilgilendiği bir fenomen üzerine odaklar ve tecrübenin ya da deneyimi oluşturan ortak temaları tespit eder. Yani, araştırmacı yaşanmış deneyimin ne anlama geldiğini ortaya koyar ve bunun üzerinden yorumlama ve kestirimler yapmaya çalışır.

Soyut Fenomenoloji

Hemenötik fenomonolojinin aksine araştırmacı yorumlamaya değil deneyimin tarif tanımlanması üzerine odaklanmaktadır. Bu yöntemde amaç fenomenin tarafsız bir şekilde tanımlanmasıdır.

Fenomonoloiik Araştırmada Süreç

Fenomenolojik araştırmalar problemin belirlenmesi ile başlamaktadır. Daha sonra araştırmacı alana inerek veri toplamaya başlar ve son olarak verilerini rapora dönüştürür.

Tarihi Araştırma

Tarihi araştırmalar, farklı veri toplama yöntemleri kullanarak geçmiş olgu, olay ya da durumlara ilişkin bilgi toplandığı ve bir sonuca ulaşılmaya çalışılan araştırma türüdür. Bu yöntemde geçmiş durumla ilgili kanıtlar toplanarak sınıflandırılır, değerlendirilir ve yorumlanır. Bu yola geçmiş dönemdeki olayların neden, nasıl ve ne şartlar altında olduğu belirlenmeye çalışılır (Ary vd., 2018 ; Büyüköztürk vd., 2016). 

Araştırmacılar geçmişe yönelik çalışma yaptığında birçok farklı veri kaynaklarından faydalanırlar. Bu veriler birincil kaynaklar ve ikincil kaynaklar olmak üzere iki farklı şekilde sınıflandırılmaktadır. (Ary vd., 2018):

            Birincil Kaynaklar: Araştırılan olguya ilişkin ilk elden gelen orijinal kaynaklardır. Olaya ilişkin video kayıtlar, ses kayıtları ya da günlükler birincil kaynaklara örnek olarak verilebilir.

            İkincil Kaynaklar: Araştırılan olguya ilişkin olaya birincil olarak elde edilen kaynaklara dayanarak değerlendirmeleri, yorumları vb. içeren kaynaklardır. Tarihi araştırmacılar her daim olaylara yönelik birincil kaynakları kullanmayı tercih ederler.

4) Aksiyon (Eylem) Araştırması

 Eylem araştırmaları, nitel araştırma lardagenellikle belirli bir problemin çözümü için kullanılmaktadır (Kıncal , 2010). Eylem araştırması sürecinde problem tespit edilir ve probleme yönelik çözüm önerileri geliştirilir. Pratik uygulama üzerine temellendirilen eylem araştırmaları, araştırma sürecinde pratikte tespit edilen sorunu inceleyip değişmesi için gerekli önerileri ortaya koyarak bizzat değişim için çalışmalar yapar. Daha sonraki süreçte problemi yeniden analiz ederek gerek olduğu takdirde tekrar iyileştirme için çözüm önerileri geliştirerek sorunu çözmeye çalışır (Güler, Hacıoğlu ve Taşğın, 2013).

            Eylem araştırması belirli bir durumu tanımlamaya ya da açıklamaya yönelik olmayıp, o durumu nasıl daha iyi yapılacağına yönelik bir öneri geliştirir ve bu öneriyi uygulayarak sonucunu değerlendirir. Araştırmacı bu süreçte bizzat araştırma alanında bulunarak araştırma ve çözüm sürecinde aktif olarak katılır (Kıncal , 2010). Bu açıdan araştırmacı hem gözlemci hem de uygulayıcı konumundadır.

5) Anlatı Araştırması

Anlatı araştırmaları, insanların belirli bir olaya, duruma, konuya ya da olguya ilişkin deneyimlerini yaşamış oldukları yazılı ya da sözlü hikayeler aracılığı ile araştırır. Araştırmanın teme amacı bireyin ya da grubun yaşadığı deneyimin derinlemesine bir şekilde anlaşılabilmesidir(Ary vd., 2018). İnsanların başına gelen olayların sıra ile düzenlenmesi, ortaya çıkan bu olaylar arasında ilişkilerin kurulması ve anlamlandırılmasını sağlar. Anlatı araştırması sürecinde araştırmacılar verileri toplarken araştırmaya katılan bireylerin deneyimlerini gerek yazılı gerek sözlü olarak hikaye ederek bireylerin yaşadıkları bu deneyimleri anlamaya çalışırlar (Büyüköztürk vd., 2016).

6) Örnek Olay Araştırması

Belirli bir kavram, olay, olgu veya problemi daha iyi anlayabilmek için bir ya da birden fazla kişi ya da olay kullanarak yapılan araştırmalar örnek olay araştırmalar olarak tanımlanmaktadır. Bu süreçte,  kişi ya da olayları olabildiğince detaylı bir biçimde çeşitli veri toplama yöntemleri kullanarak incelerler

Nitel Araştırmalarda örnek olay çalışması, bir olaya ilişkin detayları ortaya çıkartmak, bir duruma ilişkin olası açıklamalar getirmek ve bir durumu değerlendirmek için kullanılabilmektedir(Gall, Borg ve Gall, 2010). Örnek olay araştırmasının temel amacı bir olguyu derinlemesine bir şekilde daha iyi anlayabilmektedir (Güler, Hacıoğlu ve  Taşğın, 2013).

Örnek Olay Araştırmasının Özellikleri:

  • Az sayıda örnek ile nitel bir yöntemle ilerler.
  • Bir olgunun derinlemesine ve detaylı bir şekilde incelenmesinde kullanılır.
  • Etnoğrafik araştırmalarda, gözlem, klinik vb. gibi birçok farklı yöntem kullanır.
  • Veri toplama yönteminin doğal olması ve gerçek hayat üzerine odaklanır.
  • Araştırılan durumun her özelliğinin detaylı bir şekilde araştırılır.

Örnek Olay Araştırması Türleri

Örnek olay araştırmaları üç başlık altında değerlendirilmektedir(Güler, Hacıoğlu ve [Taşğın, 2013):

Keşfedici Örnek Olay Araştırması: Belirli bir olayı, durumu ya da olguyu keşfetmek ve daha iyi anlamak amacıyla yapılır. Ne ve Nasıl soruları ile başlar.

Örneğin: Öğrencilerin gelecekte interneti kullanabilmeleri için ne tür ek kaynaklar bulunabilir?

Açıklayıcı Örnek Olay Araştırması: Bu türde olan örnek olay araştırmaları daha çok neden sonuç ilişkisinin araştırılmasında kullanılmaktadır. Belirli bir olgunun ortaya çıkış sebeplerini inceleyen araştırmalar buna bir örnektir.

      Örneğin: Bilişim teknolojileri ekonomik olarak nasıl destekleniyor?

Tanımlayıcı Örnek Olay Araştırması:  Bu türde yapılan araştırmalarda araştırmacı öncen belirlenen teorik bir çerçeveyi takip ederek araştırma yapar.

Örneğin:  Güvenlik kameralarının suç işlemeye yönelik etmişini incelen bir araştırmacı Rutin Aktivite Teorisi çerçeveye alarak araştırmasını yapar.


nitel araştırma
nitel araştırma

KAYNAKÇA

 [o2]Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, S. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

 [o6]Ary, D., Jacobs, L. C., Irvine, C. K. S., & Walker, D. (2018). Introduction to research in education. Cengage Learning.

 [M8]Kıncal, R. Y. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.

 [o12]Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, S. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

 [o13]Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, S. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Comment here