Araştırma YöntemleriNitel Araştırmalar

Vaka Çalışması Nedir, Nasıl Yapılır?

Vaka Çalışması Nedir ve Vaka Çalışması Nasıl Yapılır?

Vaka çalışması, gerçek yaşamla ilgili, güncel araştırma problemlerini, olguları kendi bütüncül çerçevesinde ayrıntılı ve derinlemesine inceleyen bir araştırma yöntemidir. Araştırma problemi için genelde çok sayıda kanıt ve bilgi kaynağı bulunmaktadır (Yin, 1984). Ayrıca araştırma probleminin konusu genellikle yaşantılara, toplumsal olgulara, kurumlara ve bireylere dayanmaktadır. Durum çalışmasındaki ‘durum’ sözcüğü de bunları yansıtmaktadır.

Vaka çalışması metodu genellikle neden ve nasıl gibi araştırma problemlerine cevap aramak için kullanılmaktadır. Durum çalışmalarının yürütüldüğü konularda genellikle araştırmacıların olaylar üzerinde herhangi bir kontrolleri yoktur ya da cüzi miktarda kontrole sahiptirler.

Vaka çalışması, diğer bir adıyla da durum çalışması, sosyal bilimler alanında araştırma yapmak için kullanılan deney, anket ve tarihi araştırma gibi pek çok araştırma metodundan/stratejisinden biridir. Her bir stratejinin kendine özgü avantajları ya da dezavantajları bulunmaktadır ve bu avantaj ya da dezavantajlar araştırma konusu ve araştırmacının olaylar üzerinde kontrolü olup olmaması gibi durumlara bağlıdır. Aynı şekilde durum çalışmaları da kullanım alanlarına göre çeşitli olumlu ve olumsuz yönlerden eleştirilmektedir.

Vaka Çalışması Kullanım Alanları

  • Politika, siyaset bilimi ve kamu yönetimi araştırmalarında
  • Toplum psikolojisi ve sosyolojisi araştırmalarında
  • Şehir ve bölge planlama araştırmalarında
  • Sosyal bilimler üzerine yazılan tezlerde / akademik disiplinlerde
  • İşletme yönetimi, yönetim, sosyal ve bilimsel çalışmalar gibi profesyonel alanlarda kullanılabilmektedir.

Vaka Çalışması Çeşitleri

Vaka çalışması metodu, açıklayıcı, tanımlayıcı ve keşfedici olmak üzere 3 farklı şekilde tanımlanmaktadır (Yin, 2003). Bunlar:

Açıklayıcı Durum Çalışması

Daha çok bir fenomenin gerçekleşme nedenlerine ve nasıl gerçekleştiğini açıklamaya odaklanmaktadır. Yoruma çok açık değildir. Daha çok insanların içinde olmadığı olaylarda kullanılabilmektedir. Çünkü insanların içinde bulunduğu ortamlarda ve araştırmalarda her zaman küçük de olsa uyuşmazlıklar yaşanacaktır. Bu küçük ayrımları açıklamak her zaman mümkün olmamaktadır. Bunun yerine alkollü araç kullanmak ile kazalar arasındaki ilişkiyi incelemek daha uygun olacaktır. Çünkü yoruma açık olmayan bir açıklama sistemine sahiptir.

Tanımlayıcı Durum Çalışması

Yapılan araştırma sonucunda araştırılan olgunun bütüncül çerçevede ayrıntılı ve zengin bir anlatımla tanımlanmasına dayanmaktadır.

Keşfedici Durum Çalışması

Genellikle resmi ve büyük ölçekli araştırma çalışmalarında öncü olarak kullanılmaktadır. Bir sonraki araştırmaların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Araştırmacı genelde durumla ilgili bilgi sahibi olmamakta, konuyla ilgili hipotez ve soruların netleştirilmesi için çalışmaktadır. Yeni fikirler ve teoriler keşfetmek üzere psikoloji ve sosyoloji alanında oldukça sık kullanılmaktadır.

Vaka Çalışması Nasıl Yapılır?

Vaka çalışması  yaparken aşağıda verilen aşamaların izlenmesi yararlı olacaktır (Yıldırım ve Şimşek, 2008; Yin, 2003)

  • Araştırma soruları üretmek
  • Araştırma için alt problemler geliştirmek
  • Araştırmada kullanılacak analiz birimini belirlemek
  • Üzerinde çalışılacak durumu belirlemek
  • Araştırmaya dahil olacak kişileri belirlemek
  • Araştırma için bilgi toplamak ve bu bilgiler ile alt problemler arasında bağlantılar kurmak
  • Bilgileri çözümlemek ve yorumlamak
  • Yapılan durum çalışmasını rapora dökmek

Vaka Çalışması Tarihçe

Vaka Çalışması Nedir ve Vaka Çalışması Nasıl Yapılır

Vaka çalışması metodu tarih boyunca ilk defa 1829 yılında, Fransız bir sosyolog, ekonomist ve maden mühendisi olan Frederic Le Play tarafından kullanılmıştır. Daha sonra, bu yöntem 1900’lü yıllarda kendini, araştırmacılar psikoloji, sosyoloji, antropoloji gibi alanlarda araştırma yaparken bu yöntemi kullanmaya başladığında tekrardan göstermiştir. Fakat daha sonra 1930’lu yıllarda pozitif bilimlerin sosyal bilimlerin popülerlik ve kullanım alanında önüne geçmesiyle, sosyal bilimlerde de pozitif araştırma yöntemleri benimsenmeye başlanmıştır. Daha sonraki yıllarda da nitel yöntemlerin kullanımı gittikçe azalmak ile beraber durum çalışmalarının popülerliği de sınırlı bir alanda kendini göstermiştir. Fakat 2000’lere doğru tarih, eğitim, antropoloji gibi sosyal alanlarda yapılan araştırmalarda tekrardan sıkça kullanılmaya başlanmıştır.

Vaka Çalışması Örnekleri

Vaka Çalışması Örnek :1

İzmir’de 4 ve 5. sınıflara eğitim vermekte olan 8. sınıf öğretmeninin dahil edildiği bir çalışmada, bu öğretmenlerin Fen ve Teknoloji alanında branşlara ayrılma ve bilimsel süreç becerileri hakkındaki fikirleri ve görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Öğrencilerin fen bilimlerini öğrenimlerini kolaylaştıran ve kalıcı olmasını sağlayan bilimsel süreç becerileri araştırmanın sorguladığı önemli yetilerden biri olmakla beraber araştırmaya dahil olan katılımcı öğretmenlerin bu konuda yeterli teorik bilgiye sahip olmadığı saptanmıştır. Bunun yanı sıra, katılımları homojen örnekleme metodu ile kesinleştirilen öğretmenlerin görüşleri betimleyici analiz yöntemiyle alınmış olup; araştırma sonucunda sınıf öğretmenlerinin Fen Bilgisi ve Teknolojisi derslerine Fen Bilgisi öğretmenlerinin katılımı ile devam sağlanmasına olumlu olarak baktığı ortaya konmuştur (Türkmen ve Kandemir, 2011). Bu haliyle çalışma tek tek vakalar üzerinden bilgi toplanılan ve araştırma süreci tasarlanan bir çalışma olarak görülmektedir.

Vaka Çalışması Örnek :2

2012 yılında yapılan bir çalışmada, hem okuyuculara durum çalışmasını tanımlayabilecek bir örnek sunulması hem de durum çalışmasının hemşirelik mesleğinin hangi alanlarında, ne şekilde kullanılabileceğinin açıklanması ve bu mesleğe ne gibi katkılarının olabileceğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma yöntemi ile betimsel bir yol izlenerek yürütülen araştırmada durum çalışması net bir şekilde yansıtılmaya çalışılmıştır. Ülkemizde son senelerde yapılan araştırmalarda nitel araştırma yöntemlerinin daha fazla yer almaya başladığı belirtilmekte ve bunun pozitif araştırma yöntemlerini benimseyen paradigmalar dışındaki yönelimlerin de kabul görmeye başlamasının bir sonucu olduğu iddia edilmektedir. Araştırmaya göre yıllar geçtikçe bilimsel niteliği kabul gören nitel araştırmalar gerçekliği olduğu gibi idrak etmeyi amaçladığından, ne ya da nasıl gibi sorulara cevap aramaktadır. Nitel araştırma yöntemleri arasında en aktif olarak kullanılanlardan biri olan durum çalışması da yeni ve orijinal verilere ulaşmanın yollarından biri haline gelmiştir. Sonuç olarak, hemşirelik mesleği alanında, nüfus incelemesi, meslek eğitimi gibi konularda ve mesleki bilgi yönünde yol katetmek için gerekli olduğu öngörülen durum çalışmasının hemşirelik mesleği için oldukça elverişli bir çalışma metodu olduğu belirtilmiştir (Manav ve Ocakçı, 2012). Bu örnekte veri toplama ve araştırmanın yapılmasında vaka çalışması haricindeki araştırma yöntemleri eksiklik doğuracağından en doğru araştırma yöntemi olarak vaka çalışması tercih edilmiştir.

Vaka Çalışması Örnek :3

Bağlamı temel alarak eğitimi daha verimli hale getirmeyi amaçlayan eğitim modeli STEM SOS’un farklı alanlarda öğrenciler üzerinde ne gibi etkileri olduğunu inceleyen bir araştırma, 2016-2017 yılında lise 2. sınıfta eğitim görmekte olan 21 öğrencinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma sürecinde araştırmayı yürüten kişiler tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış form kullanılmış ve nitel veriler bu şekilde elde edilmiştir. Ulaşılan bu veriler içerik tahlili yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu araştırmanın sonucunda, öğrencilerin bahsedilen STEM SOS eğitim modeline uyumlu şekilde yapılan projeleri çok daha faydalı bulduğu ve bu faydaların eğitim süreçlerinde etkili olacağını düşündükleri belirtilmiştir. Ek olarak bu modelin eğitim süreci boyunca öğrencilerin, yaptıkları sunumlar ile olumlu duygularla tanıştığı ve motivasyon geliştirdiği gözlemlenmiştir (Akgül ve Yıldırım, 2018). Eğitim modelinin etkinliği hiç şüphesiz eğitimi alanların görüş ve bilgileri ışığında değerlendirileceğinden araştırmada vaka çalışması yönteminin tercih edilmesi en doğru seçenek olarak görülmüştür.

 

KAYNAKÇA

  • Yin, R.K. (1984). Case Study Research: Design and Methods. California: Sage Publications.
  • Yin, R.K. (2003). Case Study Research: Design and Methods. London: Sage Publications.
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008) Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri  (7. Baskı) Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  • Türkmen, H., Kandemir, E.M. (2011). Öğretmenlerin Bilimsel Süreç Becerileri Öğrenme Alanı Algıları Üzerine Bir Durum Çalışması. Journal of European Education, 1(1), 15-24.
  • Manav, G., & Ocakçı, A. (2012). Hemşirelik araştırmalarında niteliksel çalışmalar: durum çalışması örneği. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi, 2(1), 26-31.
  • Akgül, N , Yıldırım, B . (2018). STEM SOS Modelinin Farklı Değişkenler Açısından Etkisinin İncelenmesi. El-Cezeri Journal of Science and Engineering, 5(2), 316-326.

Yorum Yap