Değişkenler

Bağımlı Değişken Nedir?

Bağımlı Değişken Nedir

BAĞIMLI DEĞİŞKEN NEDİR?

Bağımlı değişken, sonuç veya etkilenen olarak tanımlayabileceğimiz bir değişkendir. Araştırmada, bağımsız değişkene etki eden değişkene bağımlı değişken denir.  Araştırma sürecinde bağımlı değişkende meydana gelen değişimler deneyi yapan araştırmacı tarafından gözlemlenerek kaydedilir. Bağımlı değişken araştırmanın sonucu olarak da nitelendirilebilir.

Bağımlı değişken, yapılan bir deneyin sonuçlarını belirtmekle birlikte, deneye dahil olan bağımsız değişkene reaksiyon olarak değişime uğrayan; deneklerin duyguları, inandıkları şeyler, karşısına gelen olaylara karşı tutumları yahut fiziksel koşullar olabilir. Bağımlı değişkenler toplanan verilerden elde edilen belirtkeleriyle, mülakatlarla ya da fizyolojik değişimlerle (örn. kalp hızının artması, ellerin terlemesi, yüzün kızarması) belirlenebilir[2].

Çoğu zaman araştırmalarda araştırmacılar, bağımlı değişkeni iki kere olmak üzere bir “ön-test” bir de “son-test” olarak ölçerler. Ön test, bağımlı değişkenin herhangi bir dış gücün (bağımsız değişkenin) müdahalesi gerçekleşmeden ölçülmesidir. Sontest ise, bağımlı değişkenin bir dış gücün müdahalesi gerçekleştikten sonra ölçülmesine denir[2]. Buradan yola çıkarak, araştırma sürecinde bağımlı değişkende ortaya çıkan değişim de ön-test ve son-test sonuçları karşılaştırılarak ölçülmektedir.

Örneğin; lise öğrencileri içinden, kendilerinde var olan iletişim becerilerinin daha da geliştirilmesi için seçilen 8 kişi, “iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik çalışma grubu”na dahil ediliyor. Bu çalışma grubunda bağımlı değişkenimiz 8 öğrencinin tutum ve davranışları olarak belirlenir. Bağımsız değişkenimiz ise bu çalışma grubunda yapacağımız çalışmalar (örn. oyunlar, etkinlikler, soru-cevaplar, rol yapma) olarak belirlenebilir. Öntest olarak, çalışma grubuyla görüşülen ilk hafta öğrencilere “iletişim becerileri envanteri” uygulanarak bağımlı değişkenlerimizin(öğrenciler) çalışma süreci içerisinde henüz bağımsız değişkenlerimize (aktiviteler, rol yapma) maruz kalmadan önceki durumları ölçülür. Sontest olarak ise, çalışma grubuyla görüşülen son hafta öğrencilere tekrar “iletişim becerileri envanteri” uygulanarak bağımlı değişkenlerin bağımsız değişkenlerden nasıl etkilendikleri ve bağımlı değişkenlerin herhangi bir ilerleme kaydedip kaydetmedikleri ölçülür.

 

Bağımlı Değişken Nedir
Bağımlı Değişken Nedir

Bağımlı Değişken Örnekleri

Bağımlı Değişken Örneği 1:

“Sigara ve alkol kullanmak kanser riskini artırır mı?”.

Bu araştırmada bağımlı ve bağımsız değişkenler nelerdir?

Burada araştırılmak istenen sigara ve alkolün kanser riskine olan etkisidir.

Burada bağımsız değişken sigara ve alkoldür, yani söz konusu araştırmanın olası nedenidir.

Bağımlı değişken ise kanser yani söz konusu araştırmanın olası sonucudur.

Bu örnekte insanların kanser olma olasılığını arttırıp arttırmayacağı araştırılan değişkenler sigara ve alkoldür. Bu da demek oluyor ki kanser riski, sigara ve alkol değişkenlerine “bağlı olarak” değişebilir. Bu sebeple, sigara ve alkol bağımsız değişkenlerdir. Kanser riski ise bağımlı değişkendir.

Bağımlı Değişken Örneği 2:

“Doğayla iç içe yaşamanın hayat uzunluğu üzerinde etkisi var mı?”

Bu araştırmada bağımlı ve bağımsız değişkenler nelerdir?

Burada araştırılmak istenen doğayla iç içe yaşamanın hayat uzunluğu üzerindeki etkisidir.

Araştırmada doğayla iç içe yaşama hayat uzunluğunu değiştirme potansiyeline sahip olduğundan  bağımsız değişken doğayla iç içe yaşamaktır.

Araştırmadanın sonuçlarını hayat uzunluğunun değişip değişmemesi üzerinden elde edeceğimizden dolayı bağımlı değişken hayat uzunluğudur.

 

Bağımlı Değişken Örneği 3:

“Bireyin öğrenme algısı cinsiyete göre farklılık gösterir mi?”

Bu araştırmada bağımlı ve bağımsız değişkenler nelerdir?

Burada araştırılmak istenen öğrenme algısının cinsiyete göre ilişkisi var mı?

Burada bağımlı değişken öğrenme algısıdır.

Bağımsız değişken ise cinsiyettir.

Bu örnekte öğrenme algısını etkileyen faktör olarak bireylerin cinsiyeti araştırılmıştır. Öğrenme algısı, öğrenme eylemini gerçekleştiren bireyin kız ya da erkek olmasına “bağlı olarak” değişiklik gösterebilir. Fakat cinsiyet tek başına bir değişken olmakla birlikte, başka herhangi bir değişkene bağlı değildir.

KAYNAKÇA

  • Kantowitz, H., Roediger III, L., Elmes, G. (2014).Deneysel psikoloji, Ankara: Nobel Akademik yayıncılık, sf. 55-56.(Çev. Nurhan Er,Yalçın Akın Duyan)

 

  • Neuman, L. W. (2014). Deneysel Araştırma. L. W. Neuman, & N. Demir (Dü.) içinde, Toplumsal Araştırma Yöntemleri (S. Özge, Çev., s. 357-390). Ankara: Yayınodası Yayıncılık.

Yorum Yap