Ölçek Türleri

Oran Ölçeği ve Özellikleri

Oran Ölçeği

Oran Ölçeği

Oran ölçeği, ölçüğü özelliğin  gerçek sayısal miktarını belirme özelliğine sahip ölçeklerdir. Başlangıç noktası mutlak sıfır olan ve her bir ölçüm birimi arasında eşit uzaklık barındıran yapıdadır. Bu ölçekle yapılan ölçümlerin sonucunda elde edilen sayısal sonuçlar özelliğin gerçek miktarını belirtmektedir.

Oran ölçeği gerçek(mutlak) sıfır noktasuna sahiptir. Bu ölçekte yer alan gerçek sınıfır noktasının anlamı, ölçeğin ölçtüğü özelliğin gerçek miktarını belirtmesidir. Örneğin; Ağırlık ve boy ölçümleri bu ölçeğe uygundur. Çünkü sıfır ağırlığa sahip olmak ağırlığın olmadığı anlamına gelmektedir. Para da oran ölçeğine örnek olarak verilebilir. Oranlı ölçek ayrıca tavan ölçüm seviyesini vermektedir. Bu ölçek soyut sayı sisteminin tüm özelliklerine sahiptir. Oran skalası, mesafelerin, ortalamalara göre değil, rasyonel bir sıfıra göre ifade edildiği ölçektir. Bu sebeple en önemli özelliği başlangıç noktasının mutlak sıfır olmasıdır(1).

Oranlı Ölçeğinin En Temel 4 Özelliği;

  • Mutlak / Gerçek sıfır
  • Eşit Mesafe
  • Büyüklük (Değer)
  • Özdeşlik

Bu özellikler toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemlerini içeren tüm olası matematiksel işlemleri uygulamaya izin verir. Mutlak/Gerçek sıfır, bir olayın diğer olaydan kaç defa daha büyük olduğunu bilmeye olanak vermektedir. Bu kategoriye giren değişkenler yukarıdaki özelliklere sahip değişkenlerdir.

Not: Oran ölçeği mutlak sıfır noktasına sahip olmasının yanında aslında diğer ölçek türleri olan nominal, ordinal ve aralıklı ölçeklerin tüm özelliklerine sahiptir.

Oran Ölçeği
Oran Ölçeği

Oran ölçeğinin en yaygın örnekleri: yaş, boy, ağırlık, ölçek puanı ve paradır. Bu sebeple oranlı ölçek genelde pazarlama, araştırma, satış, pazar payı, fiyat ve tüketici sayısı gibi hesaplamalar yapılırken kullanılmaktadır. Ayrıca ölçek ve değerler arasındaki nesnelerin sayısı ve sırasını anlatan en bilgilendirici ölçektir.

Bu ölçek, araştırmacının geometrik ortalama, harmonik ortalama ve varyasyon katsayısı da dahil olmak üzere herhangi bir istatistiksel tekniği uygulamasına olanak tanımaktadır. Bunlara ek olarak, merkezi eğilim; istatistiksel araçlar, medyan ve moddan herhangi biri kullanılarak ölçülebilir.

 

 

 

Oran Ölçeği Özellikleri

  • Daha önce bahsedildiği gibi, bu ölçeğin en önemli özelliği mutlak sıfır noktasına sahip olmasıdır. Birimler arasında eşit mesafeli bir değer vardır. Sıfır noktası özelliği, bir nesnenin diğerinin uzunluğundan iki kat fazla olması ifadesini anlamlı kılmaktadır.

Örneğin: Oran ölçeğinin kullanılması durumunda “100 TL’ye sahip olan birisi 50 TL’ye sahip olan diğer kişiden iki kat daha fazla paraya sahiptir.” denilebilir.

  • Mutlak sıfır özelliğinden dolayı oran ölçeğinin, aralık ölçeğinin aksine negatif bir sayısı yoktur. Bir oran ölçeğinde bir nesneyi ölçerken, araştırmacılar öncelikle nesnenin aralık ölçeği için tüm ölçütleri karşılayıp karşılamadığına bakıp ayrıca buna ek olarak mutlak sıfır özelliğine sahip olup olmadığını görmelilerdir.
  • Oran ölçeği, istatistiksel analizler için eşsiz olanaklar sağlamaktadır. Ölçek oranında değişkenler sistematik olarak eklenebilir, çıkartılabilir, çoğaltılabilir ya da bölünebilmektedir. Ortalama, mod, medyan dahil tüm istatistiksel analizler oran ölçeği kullanılarak hesaplanabilir. Ayrıca, oran-kare değişkeni üzerinde ki-kare hesaplanabilmektedir.
  • Oran ölçeğinde birçok benzersiz ve kullanışlı özelliğe sahip olan oran ölçeği birimleri bulunmaktadır. Bunlardan biri, birim dönüşümüne olanak sağlamasıdır.

Örneğin: Bir enerji akışının hesaplanması bu duruma güzel bir örnek olabilir.

 

 

KAYNAKÇA

  • Nunnally, Jum C. (1967), Psychometric Theory, 1 st ed., New York: McGraw-Hill.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yorum Yap