Geçerlilik ve Güvenirlik

Dış Geçerliliği Etkileyen Faktörler

Dış Geçerliliği Etkileyen Faktörler

Dış Geçerliliği Etkileyen Faktörler

Dış geçerlilik bilimsel araştırmalarda dikakt edilmesi ve önemsenmesi gereken kavramlardan bir tanesidir. Dış geçerliliği etkileyen faktörler ‘ den bahsetmeden önce dış geçerlilik kavramını tanımlamak daha doğru olacaktır.

Dış Geçerlilik Nedir?

Bir araştırmada ölçülmek istenen unsurun diğer unsurlar ile karıştırılmadan ölçülebilme derecesi “geçerlik” olarak adlandırılır. Ölçme sonucunun geçerliği, hedeflenen ölçümün gerçekleştirilebilmesi ile ilgilidir.

Geçerlik kendi içerisinde “iç geçerlik” ve “dış geçerlik” olarak ikiye ayrılır.

İç geçerlik, araştırma sonuçlarına ulaşma sürecinde izlenen süreçlerin çalışılan gerçekliği ortaya koymadaki yeterliliği olarak tanımlanırken dış geçerlik, elde edilen sonuç ya da sonuçların benzer gruplara, benzer araştırmalara aktarılabilmesidir.

Dış geçerlik, araştırmanın genellenebilir olmasıdır. Eğer bir araştırmadan elde edilen bulgular benzer durum ve ortamlara aktarılabiliyor ve genellenebiliyor ise bu dış geçerliğin olduğunu yansıtır.

Bilimsel araştırmalarda, dış geçerliğin söz konusu olması için çeşitli durumlar söz konusudur ve bu durumlar dış geçerliği etkileyen faktörleri ortaya koyar.

DIŞ GEÇERLİĞİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Dış geçerliliği etkileyen faktörler; 1)Örneklem etkisi, 2)Beklenti etkisi ve 3) Ön-test etkisi 4)Değişken etkisi olarak sıralandırılabilir.

  1. Örneklem Etkisi

Dış geçerliliği etkileyen faktörler ‘den ilki örneklem etkisidir. Bir araştırmada yer alan katılımcıların, doğru bir şekilde seçilmemiş olması ya da araştırma için yeterli miktarda kişi bulunmaması gibi sebeplerle örneklem grubu evreni doğru bir şekilde temsil etmesi sağlanamayabilir. Bu durum dış geçeçerliliği etklilen en önemli faktörlerden bir tanesidir.

Örneğin; lise öğrencilerin matematik başarıları belirmek amacıyla yapılacak bir araştırmada katılımcıların Türkiye’deki lise öğrencilerinin genelini yansıtabilmesi gerekir. Eğer bu araştırmanın örneklem grubu yalnızca matematik kursu alan öğrencilerden oluşturulmuş olsaydı Türkiye’deki bir çok öğrenci matematik kursuna gitmediğinden dolayı örneklem grubu evreni temsil etmemiş olacak ve araştırmanın dış geçerliliği düşük olacaktır.

Diğer bir araştırma örneğinde ise, üniversite öğrencilerinin kaydı düzeyleri belirlenmek istediği varsayılsın. Araştırmanın örneklem grubunu da yalnızca özel üniversite öğrencileri oluştursun. Bu durumda devlet üniversitesi öğrencileri araştırmaya dahil edilmediği için bu araştırma Türkiye genelini kapsayamamış oalcak ve dış geçerliliği düşük olacaktır.

Dış geçerlikten söz edilebilmesi için araştırmanın örnekleminin söz konusu ortamının ve araştırma süreçlerinin özellikleri başka örneklemler ile kıyaslanabilecek kadar ayrıntılı tanımlanmış olmalıdır. İki ya da daha fazla araştırmanın söz konusu olduğu durumlar açısından bir genellenebilirlikten söz edileceği zaman genellenebilirliğin doğru uygulanması açısından bu nokta önem taşımaktadır.

Örneğin;

4.sınıf öğrencilerinin matematik sınavı ile ilgili kaygı düzeyleri üzerinde bir araştırma gerçekleştirildiği farz edilsin. Söz konusu kaygı düzeyi ile ilgili bir araştırmada elde edilen bulguların diğer 4.sınıf öğrencilerinin matematik sınavı ile ilgili kaygı düzeyleri ile genellenebilmesi açısından örneklemin ayrıntılarının bilinmesi ve karşılaştırma sürecine dahil edilmesi gerekmektedir.

Söz konusu 4.sınıf öğrencilerinin demografik özelliklerinde, matematik dersini haftada kaç saat aldıkları, matematik dersini öğretme metotları gibi çeşitlendirilebilecek özellikler bu ayrıntılar arasında yer almaktadır. Örnekleme dair ayrıntıların detaylıca bilinmesi genellenebilirliği kuvvetlendirir. Bu durum dış geçerliği olumlu yönde etkiler ve arttırır.

Dış Geçerliliği Etkileyen Faktörler
Dış Geçerliliği Etkileyen Faktörler

Örneklemin temsil gücü dış geçerlikten söz edilebilmesi açısından kritik önem taşır. Örneklemin temsil gücünün fazla olması dış geçerliği arttırır. Düşük temsil gücüne sahip bir örneklem üzerinden genelleme yapmak dış geçerliği olumsuz yönde etkiler.Örneklemin seçkisiz ve bağımsız olmalıdır. Seçkisiz ve bağımsız oluşturulan bir örneklemin temsil gücü yüksektir. Güçlü temsil gücüne sahip bir örneklem ile gerçekleştirilen araştırmanın bulgularının genellenebilirliği fazladır. Bu durum dış geçerliği arttırır

 

 

 

Örneğin; 4.sınıf öğrencilerinin matematik sınavı ile ilgili kaygı düzeyleri ile ilgili araştırma örneğinden yola çıkılarak bu araştırmada örneklemin tüm 4.sınıf öğrencilerini temsil gücüne sahip olması gerekmektedir. Matematik kursuna gitmiş bir öğrenci grubu üzerinden örneklem almak temsil gücünü düşürür ve genellenebilirliği azaltır. Genellenebilirliğin azalmış olması dolayısıyla dış geçerlik olumsuz etkilenir.

Söz konusu araştırma örneğinde öğrencilerin farklı şehirlerden rastgele seçilmesi araştırmanın bulgularının genellenebilirliğini arttıracaktır.

Dış geçerliğin artmasından söz edilebilmesi için örneklemin yeterince büyük olması gerekmektedir. Söz konusu araştırma örneğinde yeteri sayıda öğrenciye ulaşılmaz ve örneklem az sayıda öğrenciden oluşturulursa örneklemin temsil gücü azalacağından dış geçerlik olumsuz yönde etkilenir.

Örneğin; 30 öğrenci ile oluşturulan bir örnekleme göre 90 öğrenci ile oluşturulan bir örneklemin temsil gücü daha yüksektir. Dolayısıyla dış geçerlikten söz edilebilmesi için araştırma örnekleminin genellenebilecek ölçüde geniş olması gerekmektedir.

  1. Tepkisellik Etkisi Ya Da Beklentilerin Etkisi

Dış geçerliliği etkileyen faktörler ‘den ikincisi beklenti etkisidir. Araştırma sürecinde faydalanılan deneylerde, deneklerin deneye etkisinin minimum olması gerekmektedir. Deneye katıldığını bilen denekler deneye yönelik cevaplar verebilir, deney sonucunun nasıl olmasını isterse o yönde tavır sergileyebilir.  Bu durum sonuçların genellenebilirliğini azaltacağından dış geçerliliği etkileyebilir.

Deneye katıldığını bilen deneklerin deneysel koşullar altındaki tepkisi deneye katıldığını bilmeyen deneklerin etkisine göre daha fazladır. Çünkü deneye katıldığını bilmeyen deneyler daha doğal davranırken, deneye katıldığını bilen deneyler farklı şekilde davranışlarda bulunabilirler.Bu durum deneyi doğrudan etkiler.

Önemli: Araştırma sürecine katılan deneklerin deneyden beklentisi, deneye yönelik tavrı, deneyin gidişatını ve deneyin sonucunu etkileyebilir.

Deneklerin deneyden haberinin olmaması daha uygundur. Deneklerin mutlaka haberi olması gereken bir deney düzeneğinde ise deneklerin deneye etkisinin minimum olması için deneyin öyküsü değiştirilerek deneğin deneye etkisi minimumla sınırlandırılmalıdır. Deneklerin deneyin bulgularını etkilemesi dış geçerliliği azaltır, olumsuz yönde etkiler.

Örneğin: Üniversiteye hazırlanan öğrencilerin temel matematik bilgisini ölçmek üzere yapılan bir araştırma sürecinde test tekniklerinden faydalanılacağı düşünülürse, araştırmanın doğru ve gerçekçi bir sonuç vermesi için öğrencilerin araştırma sürecindeki bu testten önceden haberinin olmaması gerekir. Araştırma sürecinde gerçekleştirilecek testlerde öğrencilere önceden haber verilmesi durumunda öğrenciler gerçekleştirilecek testlerden yüksek puan almak adına eski bilgilerini gözden geçirip çalışabilir, bu durum gerçekleştirilen testin objektif bir sonuç vermemesine yol açar. Bu açıdan dış geçerlik diğer gruplara genellenemeyeceği için zayıf olur.

Örneğin: 4.sınıf öğrencilerinin matematik dersine yönelik kaygılarını öğrenmek adına görüşme tekniklerinden faydalanılarak yapılan bir araştırmada öğrencilerin görüşme öncesinde araştırma sürecinin konusu ve amacı hakkında bilgisinin olması cevaplarını önceden hazırlamalarına ya da kaygıya yönelik tutumlarını değiştirmelerine  sebep olabilir. Bu durumun ortaya objektif bir sonuç koyması söz konusu değildir. Böyle bir araştırmanın bulguları açısından geçerlik zayıf olur.

        3. Ön-Test Etkisi

Dış geçerliliği etkileyen faktörler ‘den üçüncüsü ön test etkisidir. Araştırma sürecinde öntest ve sontest uygulanan bir deneysel desen seçilmiş olabilir. Bu durumda, araştırmanın bulgularının anlamlı yorumlanması ve deney sürecindeki etkilerin somut bir çerçeveye oturması açısından öntest ve sontestin doğru sonuçlar vermesi çok önemlidir.

Deney süresince deneysel değişkenlerden kaynaklanan bir değişim söz konusu olabilir. Öntest uygulanan bir araştırma sürecinde deneyin, deney değişkeninin deneğe etkisi göz önünde bulundurulabilecek ve sontest aşamasında bu etki göz önüne konarak bir bulgu elde edilecektir.

 

    4. Deneysel Değişken Etkileşim Etkisi

Dış geçerliliği etkileyen faktörler ‘den dördüncüsü değişken etkisidir. Deney sürecindeki deneyin ya da deney değişkenlerinin etkisi göz ardı edilmesi halinde örneklemden elde edilen deney sonucu genellenebilirlik noktasında zayıf olacaktır. Deney bulgularının hatalı olması ve bunun araştırma sürecine etkisi diğer ortam ve durumlar açısından kıyaslama sürecine etkisi açısından dış geçeiği azaltacaktır.

Örneğin; 4.sınıf öğrencilerinin matematik sınavı ile ilgili kaygı düzeyleri ile ilgili araştırmada deney sürecinde deneyciden ya da deneyin uygulandığı ortamdan kaynaklı bir husus dolayısıyla deneğin kaygısının artması ya da azalması deneğin gerçek kaygı düzeyi hakkında doğru bulgular elde edilmesine engel teşkil edecektir. Bu durumda deneyin ya da deneycinin, deney değişkenlerinin etkisinin minimum olmasına özen gösterilmeli ve bu etkiler belirtilmelidir.

 

Önemli: Dış geçerliğin fazla olması araştırmanın güvenirliğini arttırmaktadır. Dış geçerliğin fazla olması için dış geçerliliği etkileyen faktörler üzerinde titiz davranılması ve araştırma sürecinde bu hususların görmezden gelinmemesi gerekmektedir. Gerçekleştirilen deneylerin sonucunda ulaşılan bulguların literatüre fayda sağlaması ve güvenilir olması açısından dış geçerliğin yüksek olması kritik önem taşımaktır. Bu bağlamda dış geçerliliği etkileyen faktörler ‘e dikkat edilmesi araştırmanın doğrulu açısından kritik bir öneme sahiptir.

 

Kaynakça

Başkale, H. (2016). Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik ve Örneklem Büyüklüğünün. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 23-28.

Karasar, N. (2000). Bilimsel Araştırma Yöntem. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.

Kaya, H. İ., & Karakaya, Ş. (2012). Öğretmen Eğitiminde Yapılandırmacı Öğrenmeye Dayalı Uygulamaların Öğretmen Adaylarının Problem Çözme Eğilimlerine Etkileri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 79-95.

Dış geçerliliği Etkileyen Faktörler

 

Yorum Yap