Geçerlilik ve Güvenirlik

Güvenirliği Etkileyen Faktörler

Güvenirliği Etkileyen Faktörler

Güvenirliği Etkileyen Faktörler

Güvenirlik Nedir?

Bir araştırmanın literatüre katkıda bulunması ve fayda sağlaması için araştırma sonuçlarının, verilerin, veri elde etmek adına kullanılan ölçüm araçlarının güvenli, hatasız, doğru olması gerekmektedir. Güvenirlik ve geçerlik kavramları bu noktada karşılaşılan kavramlardır. Bu bağlamda güvenirliği etkileyen faktörler ‘e değinmeden önce güvenirliği tanımlamak gerekir.

Güvenirlik kavramı özünde sosyal bilimlere formel bilimlerden geçmiştir. Fizik, matematik gibi formel bilimler açısından güvenirlik, ölçüm yapan bir ölçüm aracının her ölçümde aynı sonucu vermesi ve türdeş ölçüm araçları ile aynı sonuçları gözlemciye bildirmesidir. Sosyal bilimler açısından da güvenirlik kavramı aynı anlamı taşımaktadır. Sosyal bilimler açısından güvenirlik, araştırmacının kullandığı ölçüm aracının her defasında aynı değerleri vermesi ve başka bir araştırmacı aynı araştırmayı tekrarladığında aynı değerlere ulaşmasıdır.

Bir kaynakta ise güvenirlik “aynı şeyin bağımsız ölçümleri arasındaki kararlılık, ölçülmek istenen şeyin sürekli olarak aynı sembolleri alması, aynı süreçlerin izlenmesi ve aynı ölçütlerin kullanılması ile aynı sonuçların alınması” olarak tanımlamaktadır.

 

Güvenirliği Etkileyen Faktörler
Güvenirliği Etkileyen Faktörler

Örneğin, kaygı düzeyini ölçmek adına öğrencilere uygulanan bir testin güvenilir sayılabilmesi için aynı öğrencilere söz konusu test iki veya üç kez uygulandığı takdirde her bir öğrenci bütün uygulamalarda yaklaşık mevcut aldığı puanı almalıdır. Örnekten de anlaşılacağı üzere güvenirlik, araştırmaların farklı periyotlarla tekrarlanması halinde araştırmada zaman ya da belirli faktörlerin araştırılan konu üzerindeki etkisini görmek açısından kritik önem taşımaktadır.

Güvenirliği Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Güvenirliliği etkileyen faktörler güvenirlik düzeyini değiştirmektedir. Ölçme aracının güvenirlikle ilgili belirli özellikleri vardır Bu noktada en önemli iki özellik, duyarlılık ve tutarlılık kavramlarıdır. Tutarlılık kavramı kararlılık kavramı olarak da araştırmacıların karşısına çıkmaktadır.

            Duyarlılık, ölçme aracının ölçümü yapma hassasiyeti ile ilgili bir kavramdır. Ölçme aracı ne kadar hassas olursa duyarlılık o kadar artacaktır. Ölçme aracının birimi ne kadar küçük olursa ölçüm o kadar hassas ölçüm yapacaktır. Ölçümün hassas olması söz konusu araştırmanın kesin değerlerini yansıtması açısından önemlidir. Hassas, duyarlılık düzeyi yüzeyi yüksek bir ölçme aracı hassas olmayan bir ölçme aracına göre daha güvenilirdir. Dolayısıyla ölçü birimi daha küçük olan ölçme aracının ölçü birimi daha büyük araçlara göre güvenilir olduğunu söylemek mümkündür. Hassas bir ölçüm aracı ile gerçekleştirilen bir ölçümde edilen değerleri ölçülenin kesin değerine en yakın sonucu verecektir.

Öğrencilerin bir konu üzerinde bilgi düzeyini ölçmede yararlanılacak bir test açısından duyarlılık kavramı örneklendirilecek olursa, soru sayısı 100 olan bir test soru sayısı 50 olan bir teste göre öğrencilerin konu üzerindeki bilgilerini ölçmede daha detaylı bir tablo sunacaktır.

            Tutarlılık, ölçme aracının her defasında aynı değerleri vermesidir. Söz konusu bir ölçüm aracı ile gerçekleştirilen bir ölçümde farklı zamanlarda ve farklı kişilerce yapılan ölçümlerin değeri birbiri ile örtüşmelidir.

Öğrencilere uygulanan bir zeka testinde söz konusu bir öğrenci aynı test ikinci ya da üçüncü kez uygulandığı taktirde ilk aldığı skora yakın bir skor almalıdır. Eğer yüksek skor alan bir öğrenci farklı zamanlarda birbiri ile uzak değerler arasında skor alıyorsa bu test tutarlılık kriterini karşılamamaktadır.

Güvenirliği Etkileyen Faktörler

  1. Testin uzunluğu
  2. Test maddesinin ifadesi
  3. Testin açıklaması
  4. Grubun homojenliği
  5. Testin güçlüğü
  6. Testin süresi
  7. Puanlamada objektiflik
  8. Ölçmenin yapılış şartları

 

  1. Testin Uzunluğu

Duyarlılık kavramında açıklandığı üzere ölçüm aracının hassaslık düzeyinin artması duyarlılığı arttıracaktır. Dolayısıyla testin uzunluğu güvenirlik düzeyini etkileyen faktörler arasındadır. Soru sayısı fazla bir testten alınacak değer soru sayısı az bir testten alınacak değere göre daha güvenilirdir. Soru sayısı arttıkça, testin uzunluğu arttıkça güvenirlik artar.

  1. Test Maddesinin İfadesi

Test maddesi açık, anlaşılır, net olmalıdır. Okuyan kişiyi yanılgıya düşürecek bir ifade ya da net olmayan, açık olmayan kapalı bir ifade okuyan kişinin test maddesini doğru algılayamamasına sebep olabilir. Dolayısıyla yanlış bir değer ortaya çıkabilir. Açık, net, kesin dille ifade edilmiş bir test maddesi güvenirliği olumlu yönde etkileyecektir.

  1. Testin Açıklaması

Testler, testin uygulanacağı kişiye verilmeden evvel test üzerinde donanımlı bir bilgiye sahip olan kişi tarafından açıklanmalı ve önemli hususlar üzerinde durulmalıdır. Testin açıklaması hatalı olursa, testin uygulanacağı kişinin vereceği yanıtlar yanıltıcı olabilir.

Testin süresi, testin formatı ve testte düzeltme, ekleme, çıkarma gibi uygulamalar hakkında testi uygulayacak kişi testin uygulanacağı kişiyi bilgilendirmelidir.

Süre faktörünün önemli olduğu bir testte, süre faktörü testi uygulayan kişi tarafından göz ardı edilirse testin ölçme amacında olduğu durum hatalı ölçülecektir. Bu durum güvenirliği düşürecektir.

  1. Grubun Homojenliği

Homojenlik arttıkça güvenirlik artar. Testin uygulanacağı grup homojen olmalı, belirlenerek seçilmemeli ve belirli bir cevap almaya yönelik oluşturulmamalıdır.

15-18 yaş arasında ki çocuklarda zeka düzeyini ölçecek bir test için seçilen grubun üstün zekalı çocuklardan oluşması elde edilen değerin gerçeklikten uzak düşmesine sebep olacaktır. Bu durum güvenirliği düşürecektir.

  1. Testin Güçlüğü

Testin maddelerinin çok kolay ya da çok zor olması güvenirliği düşürür. Testin maddelerinin zorluk derecesi dikkat edilerek ayarlanmalı ve zor-kolay soruların dağılımı homojen olmalıdır.

15-18 yaş arasındaki çocuklarda zeka düzeyini ölçecek bir testteki maddelerin yetişkinlere göre hazırlanmış olması ve testi uygulayan grubu zorlaması elde edilecek değerlerin güvenirliğini düşürecektir.

  1. Testin Süresi

Testi cevaplayacak kişi ya da grubun testi ne kadar zamanda cevaplayacağı belirlenmeli ve bu belirleme süreci testin kriterlerine göre olmalıdır. Süre faktörünün öne çıktığı bir testte sürenin fazla verilmesi halinde elde edilecek puanlar üzerinden gerçekleştirilecek bir araştırmada güvenirliği düşürecektir.

Yine uygulanacak bir teste, testin kriterlerine göre az zaman verilmesi testin yanıtları üzerinde etkili olacak ve bu güvenirliği azaltacaktır.

Örnek olarak, metinleri uzun bir testte kişilerin okuma hızı hesaba katılarak süre verilmelidir.

  1. Puanlamada Objektiflik

Test uygulayıcılarının farklı kişilerde değişik zamanlarda aynı puanı vermeleri güvenirliği arttıracaktır.

  1. Ölçmenin Yapılış Şartları

Ölçmenin yapılış şartları ölçmenin doğru sonuçlar vermesi açısından önemlidir. Test uygulanan kişilerin motivasyon düzeyi, dikkat düzeyi, yorgunluğu ya da fizyolojik bir rahatsızlığı teste verilecek cevapları etkileyecektir. Bu unsurlardan etkilenecek cevaplar doğru değerleri vermeyecektir. Test uygulanan ortamın ışık, sıcaklık, ses düzeyi kişileri etkilemesi açısından önemlidir, ışık düzeyinin yetersiz olması testi yanlış okumaya sebep verebileceğinden cevabı da etkileyecektir. Bu unsurlar kişileri olumsuz yönde etkilememelidir. Şartların olumsuzluğundan etkilenmiş bir testin güvenirliği düşüktür.

Güvenirlik, testin geçerliliği ile doğrudan ilgili bir kavram olduğundan testin güvenirlik düzeyinin yüksek olması geçerliliği arttıracaktır. Bahsedilen faktörlerin her biri güvenirlik düzeyi üzerinde bir etkiye sahiptir. Birinin ya da birkaçının araştırma sürecinde kullanılan ölçüm araçlarını, kişileri ya da sonucu etkilemesi güvenirlik düzeyini düşürecektir. Araştırmanın istenen sonuçları vermesi için güvenirlik düzeyinin yüksek olması gerekmektedir. Güvenirliğin yüksek olması ve araştırma bulgularının literatüre fayda sağlaması için güvenirlik düzeyinin yüksek olması en önemli husustur.

 

Kaynakça

  • FAKİRULLAHOĞLU, D. P. (2016). Öznel Aile Mutluluğu Ölçeği Geliştirilmesi Ve Güvenirlik Geçerlik Çalışması. Erzurum.
  • Karasar, N. (2000). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
  • Şencan, P. D. (2015). Güvenilirlik ve Geçerlilik. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

 

 

Yorum Yap