Örnekleme Yöntemleri

Kartopu Örnekleme (Zincir Örnekleme)

kartopu örnekleme

KARTOPU ÖRNEKLEME (ZİNCİR ÖRNEKLEME)

Kartopu örnekleme ya da zincir örnekleme, araştırmacının bir örnek olayla başladığı, daha sonra o örnek olaydan aldığı bağlantılı ilişkilerle ilgili bilgilere dayanarak başka örnek olaylar belirlediği ve süreci tekrarladığı rastlantısal olmayan bir örnekleme yöntemidir[1].

Kartopu Örnekleme Nasıl Yapılır?

Kartopu örnekleme yönteminde araştırmacı bir örnek ile veri toplamaya başlar ve daha sonra o örnekten araştırmada yer alabilecek diğer örnek bireylerin bilgilerini alarak yeni kişilere ulaşma yolu ile örneklem grubunu genişletir.Öyle ki, bu örnekleme türünün bilinen diğer bir adı “dedektif yöntemi”dir. Yani, işlenen bir suçu çözmeye çalışan bir dedektif nasıl sonuca ulaşmaya çalışırken görüşeceği kişileri önceki görüştüğü bir kişilerden yola çıkarak çıkarım yapıyorsa ve görüştüğü kişi sayısını arttırarak delillerini çoğaltıyorsa, kartopu örnekleme yönteminde de benzer bir örüntüyü görülür.

Kartopu örnekleme yönteminin avantajı, bazı araştırmalarda uygun örneklem grubunun ya da deney grubunun oluşturulması zor olabilir. Kartopu örnekleme ise bu tür zor araştırmaları örneklem toplama sürecinin son derecede kolaylaştırır.

Fakat bu yöntemin eksi yönlerinden birisi, denek sayısının çoğalmasıyla birlikte deneklerin objektifliğinin azalmasıdır. Bunun sebebi, deneklerin, araştırma yapan kişiyi yönelttiği diğer deneklerin arkadaşı olması ve bu deneklerin birbirlerini tanıyıp aynı fikirleri paylaşma ihtimallerinin çok yüksek olmasıdır. Böylece deneklerden farklı düşünce yapılarına sahip olan diğer denekler yok sayılmış olur ve araştırmanın yanlı olmasına yol açar. Bunun üstesinden gelebilmek için araştırmacı araştırmaya başladığında eş zamanlı olarak farklı çevrelerden kişilerle görüşmeli yahut her bir görüştüğü denekten farklı düşünen bir deneğe ulaşmaya çalışmalıdır[2].

kartopu örnekleme
Kartopu Örnekleme

Kartopu örnekleminde bilgiler küçük kar tanecikleriyle başlayıp yuvarlandıkça büyüyen bir kartopu gibi küçük küçük adımlarla toplanmaya başlanır ve her bir bilgi bağlantıdaki yeni bilgilerle birleşerek büyür. “Kartopu Örnekleme” denilmesinin nedeni de gittikçe artan bilgiler ya da deneklerdir. Bu örnekleme yöntemi, bir evren kategorisinde evren ilgili yeterli bilgiye sahip olunmadığı ya da söz konusu evrendeki kişilere ulaşılamadığı durumlarda ve özellikle gözlem araştırmalarında sıklıkla uygulanan bir yöntemdir. Son yıllarda olasılığa dayalı kartopu örneklemesi de sıklıkla kullanılan yöntemler arasındadır. Her iki örnekleme yönteminde de belli sırada aşamalardan geçilerek ilerlenir[2].

Kartopu Örnekleme Örnekleri

ÖRNEK 1: Gençler arasında uyuşturucu madde kullanımının yaygınlığını belirlemek oldukça zordur. Böyle bir durumda araştırmacı, araştırmaya uygun bir kişiyle iletişime geçerek konu hakkında bilgi toplar daha sonra aynı kritere uyan diğer gençler hakkında bilgi toplamaya devam eder. Bu durumu birkaç kez tekrarladıktan sonra  (yeterli bilgi elde ettikten sonra) süreci tamamlar. Bu araştırmada uyuşturucu madde kullananların kendi aralarında kurdukları bir bağlantı ya da iletişim yolu varsa bu durum araştırma sürecini bir hayli kolaylaştıracaktır.

ÖRNEK 2: Türkiye’deki üniversitelerde çalışan öğretim görevlilerin mesleki kariyerlerini araştırmak isteyen bir araştırmacı, araştırmaya önce en yakınında bulunan bir üniversitede çalışan bir öğretim görevlisiyle başlayabilir. Daha sonra bu öğretim görevlilerin önerdiği diğer üniversitelerin öğretim görevlileriyle görüşüp bu öğretim görevlilerinin üye oldukları ya da kurdukları bir kurum ya da dernek varsa onlarla iletişime geçerek detaylı bir bilgi kümesi oluşturulur daha sonra süreç tamamlanır.

ÖRNEK 3: Türkiye’deki görme engellilerin iş hayatına katılımlarını araştırmak isteyen bir araştırmacı öncelikle bir derneğe ulaşıp oradan yardım alabilir. Daha sonra derneğe üye olan görme engelli bir üye ile görüşüp bilgi toplayabilir. Daha sonra görüşme sağladığı üye sayesinde aynı dernekten birkaç kişiyle daha görüşme sağlandıktan sonra, söz konusu derneğe bağlı başka kurumlar ya da bu dernekteki üyelerin bağlı olduğu başka görme engelli gruplara ulaşılıp onlarla da görüşme sağlanabilir. Yeterli bilgi toplandıktan sonra araştırma tamamlanır.

ÖRNEK 4: İstanbul’da sokakta yaşayan insanların, sokaklarda verdikleri yaşam mücadeleleri hakkında röportaj yapmak isteyen bir gazeteci; öncelikle hemen hemen her sokakta görmeye alışkın olduğumuz, sokakta yaşayan birisiyle görüşüp yaşam koşulları hakkında röportaj yapabilir daha sonra o kişi aracılığıyla sokakta yaşayan diğer insanlara ulaşarak röportajın içeriğini genişletebilir.

 

KAYNAKÇA

  • LAVRENCE NEUMAN. Toplumsal araştırma yöntemleri 1,nitel ve nicel yaklaşımlar. Yayın odası kitap evi.2016 (1.cilt), sayfa 324.

 

  • Baştürk, S., ve Taştepe, M. (2013). Evren ve örneklem. S. Baştürk (Ed.), Bilimsel Araştırma Yöntemleri (sf. 129-159). Ankara: Vize Yayıncılık.

 

Yorum Yap