Örnekleme Yöntemleri

Sistematik Örnekleme

Sistematik Örnekleme

SİSTEMATİK ÖRNEKLEME

Sistematik Örnekleme, olasılıklı örnekleme yöntemlerinden biridir. Bu yöntemde örneklem için üye sayısı daha önceden belirlenmiştir. Bu yöntemde araştırmanın güvenirliliğini arttırmak için birimlerin kendi içinde heterojen (içinde farklı özellikleri barındıran) yapılı olması gerekmektedir. Sistematik örneklemde elemanlar seçilirken belli bir sistematik izlenir ve evrenin içinden belli aralıklarla seçim yapılır.

Sistematik Örneklemede Örneklem Seçim Süreci

Bu örneklem yöntemin de evrenin içinde yer alan eleman sayısı hesaplanır. Bu “N” ile ifade edilir. Ardından elemanlar 1 den “N” e kadar sıralanır. Yani elimizde “N” tane eleman olur. Bu işlemden sonra örneklem içindeki eleman sayısı belirlenir. Örneklem içindeki belirlenen sayıya da hacim denir ve “n” ile gösterilir. Hacmi ve örneklem sayısını belirledikten sonra örneklem aralığı belirlenir bu da “k” ile ifade edilir ve N/n şeklinde hesaplanır. Gerekli hesaplamalar yapıldıktan sonra 1 ile k arasında rastgele bir sayı belirlenir ve bu sayı örneklemimize girecek ilk birimin sıra numarası seçilmiş olur. Belirlediğimiz ilk sayıya “x” dersek diğer üyelerimizi belirlemek için x+k, x+2k, ……, x+(n-1)k şeklinde işlemler yapılır. Bu sayede n hacimli sistematik bir örneklem oluşturulmuş olunur.

Daha sade bir dille anlatmak gerekirse; Sistematik örneklemde seçimin işlemi için evrende var olan bütün elemanlar numaralandırılır. Ardından “k” yani örneklem aralığı hesaplanır. Örneklemek gerekirse 80 kişinin var olduğu evrenden 20 kişi barındıran bir örneklem seçmek istersek, evrenin içinde var olan kişi sayısını, örneklem içinde var olan kişi sayısını oranladığımızda örneklem aralığını 1/4 olarak hesaplarız. Buna göre, evrenin içinde var olan her 4 kişiden birinin örneklemenin içine gireceği anlamı çıkartılır.  Tek sorun seçime nereden başlanacağıdır. Bu sorunda genellikle ilk 4 kişiden (oran ¼ olduğu için)  seçim yapılarak çözüme kavuşturulmuş olunur.

 

Sistematik Örnekleme
Sistematik Örnekleme

Sistematik Örnekleme Örnek 1:

Bir araştırmacı, bir fabrika da çalışanların eğitim düzeyleri ile aldıkları maaşları arasındaki ilişkiyi incelemek istediği düşünelim. Fabrika da çalışan kişi sayısı 200 olsun, örneklem için ihtiyaç duyduğumuz sayı ise 20 olsun. Bu verilere göre sistematik örnekleme yöntemine göre örneklem seçmek istersek  durum aşağıdaki gibi gerçekleşir.

  • N=200
  • n = 20
  • k ise; N/n den 10 gelir.
  • Evrenimiz de bulunan elamanlar 1 den 200 a kadar sıralanır. Ardından 1 ile 10 arasında rastgele bir kişi belirlenir.
  • Belirlediğimiz kişi 4. sıradaki kişi olsun (bu aynı zamanda örneklemimizin ilk üyesidir.)
  • İlk kişi: 4.
  • İkinci kişi: 4+10= 14.
  • N inci kişi: 4+(20-1).10=194. Kişi olarak bulunur

Araştırmamızı bu yöntemle belirlediğimiz elemanlar üzerinden yapmış oluruz.

Sistematik Örnekleme Örnek 2:

İstanbul da bulunan Anadolu Lisesi öğrencilerinin matematik derslerine olan ilgisini araştırmak isteyen bir araştırmacı örneklemini belirlemek için sistematik örnekleme yöntemini seçmiş olsun. Evrenindeki kişi sayısı 10.000 olsun örneklem için de 2.000 kişiye ihtiyacımız olduğunu düşünelim. Sistematik örnekleme göre seçimi aşağıdaki gibi yaparız:

  • N= 10.000
  • n= 2.000
  • k= 10.000/2.000 den 5 gelir; yani k=5 tir.

Evrenimiz de bulunan elemanlar 1 den 10.000 e kadar numaralandırılır. Ardından 1 ile 5 arasında bir sayı belirlenir. Belirlenen sayı örneklemimizin ilk üyesidir. Bu sayı 3 olarak kabul edelim

  • İlk Kişi: 3. Numaralı kişi
  • İkinci Kişi: 3+5= 8. Numaralı kişi
  • Üçüncü kişi: 3+(2 . 5)= 13. Kişi olur
  • N inci kişi: 3+(2.000 -1).5= 9.998’inci kişi olur.

Sistematik Örnekleme Örnek 3:

Keçiören ilçesi “Genel Liseliler ve Teknik-Ticaret-Meslek Liselerinde Görevli Öğretmen Tükenmişlik Durumu” araştırması yapılsın. Tanımlayıcı bir araştırma olan çalışmanın evrenini, Ankara İli Keçiören İlçesi’ndeki 13 genel lisede çalışan 838 öğretmen ve 7 teknik-ticaret meslek lisesinde çalışan 624 öğretmen olmak üzere evren de toplamda 1462 öğretmen oluştursun. Öğretmen evrenini yansıtmak için örneklem grubunu oluşturmak amacıyla sistematik örnekleme yöntemi tercih edilecek, öğretmenlerin % 25’i (n=366) bu örneklem grubunun içinde yer alacaktır. Örneklem grubunun yaratılması adına, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nden elde edilen öğretmen listesi alınacak olup numaralandırılmış ve rasgele bir numaradan başlamak koşuluyla, her seçilen dört kişiden biri sistematik örnekleme yöntemiyle gruba dahil edilecektir(1).

Sistematik Örnekleme Örnek 4:

Sivas il Merkezinde yaşlı nüfusta bazı kronik hastalıkların prevalansı ve risk faktörleri konulu bir araştırma yapılmış olsun. Bu kesitsel araştırma Sivas il merkezinde 65 yaş ve yukarısındaki nüfusa uygulanmıştır. İl merkezinde yer alan sağlık ocakları kayıtlarından yararlanarak sistematik örnekleme yöntemi tercih edilerek 11.023 kişiyi yansıtacak şekilde 828 kişi tercih edilerek örnekleme dahil edilmiştir.

 

Sistematik Örnekleme Avantajları:

  • Olasılıklı bir örneklem modeli olduğundan her bir elemanın seçilme şansı eşittir.
  • Evreni oluşturan eleman sayısı çok olsa bile seçim işlemi kolay yapılır.
  • Sonuçları incelemek ve yorum yapmak kolaydır.

 

Sistematik Örnekleme Dezavantajları:

  • Sistematik örnekleme de örneklemi oluşturmak için evreni yansıtan bir liste gerekmektedir. Bu liste yoksa listeyi oluşturmak zaman alıcı olacaktır.
  • Örneklemi oluşturan elemanların dağılımı geniş bir coğrafyaya dağılmışsa, örneklem için verileri toplamak çok zor ve uzun bir süreç olur.
  • Evrende var olan bütün grupları bazı özelliklere göre sınıflandırmada kullanılamaz.

 

 

Kaynakça

Bozkurt, N., Bozkurt, A. İ., Taş, E., & Çatak, B. (2006). Denizli İl Merkezinde 15 Yaş ve Üzeri Nüfusta. Toraks Dergisi , 5.

Can, A. (2016). Örneklemem Belirleme Yöntemi . A. Can içinde, SPPS ile Bilimsel Araştırma Sürecinde Nicel Veri Analizi (s. 26). Ankara: Pegem Akademi.

Dolunay, A. B. (2002). Keçiören İlçesi” Genel Liseler ve Teknik-Ticaret Meslek Liselerinde Görevli Öğretmenlerde Tükenmişlik Durumu” Araştırması. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 52.

ÖZDEMİR, L., KOÇOĞLU, G., SÜMER, H., NUR, N., POLAT, H., & AKER, A. (2005). Sivas İl Merkezinde Yaşlı Nüfusta Bazı Kronik Hastalıkların Prevalansı ve Risk Faktörleri. Cumhuriyet Üniversitesi Dergis, 90.

ÖZMEN, A. (2006). Sistematik Örnekleme. A. F. YÜZER, E. AĞAOĞLU, H. TATLIDİL, A. Özmen, & E. Şıklar içinde, İstatistik (s. 183). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.

 

 

 

Yorum Yap