Psikolojik Deneyler

Milgram’ın İtaat Deneyi

milgram itaat deneyi

Milgramın İtaat Deneyi tarihin belki de en sansasyonel deneylerinden biri olan Milgram deneyi, 1963 yılında Yale Üniversitesi’nden Stanley Milgram tarafından yapılmıştır.

Deneyin amacı otoriteye itaat etme fikrini incelemekti ve ortaya çıkan sonuçlar oldukça rahatsız edici oldu. Milgram bu projeyi sadece birisi söyledi diye başka insanlara zarar vermeye nasıl yatkın olduklarını bilimsel olarak incelemeyi çok istediği için gerçekleştirmişti. Milgram çeşitli durumlarlarda insanların itaat etme eğilimlerinin sempatik ve etik davranışlar sergileme eğilimlerini yenecek kadar derine işlediğini söylemektedir.

Milgram, bilerek ve isteyerek kimseye fiziksel bir zarar vermeyecek olan kişilerin güçlü bir otorite olarak algıladıkları kişiler tarafından emredilmesi durumunda suçsuz bir kurbana acı çektirebilecek olduğunu inanmış ve bu inancını da kanıtlamak için deneyini gerçekleştirme kararı almıştır.


Milgram’ın İtaat deneyinin en zekice kısmı deneyin tamamının laboratuvar ortamında gerçekleşecek olmasıydı. Milgram önce korkunç görünümlü bir şok jeneratörü hazırlar. Bu jeneratörün üstünde 30 volttan başlayıp 350’ye kadar çıkan 30 çelik şalter vardı. Şalterlerin üstünde de hafif, ortalama ve tehlikeli şok yazılı etiketler vardı. Şunu belirtmekte fayda varki aslında bu korkunç görünümlü jeneratör aslında kimseye hiçbir şekilde zarar vermeyecek bir tasarımdan ibaretti. Deneydeki asıl düşünce şuydu; bir deney katılımcısı başka birine artan seviyelerde elektrik şoku uygulaması için itaat altına alınabilir.

Çalışmaya 20 ila 50 yaş arasında 40 erkek katılmıştır. Katılımcılar 15 işçi, 16 memur veya iş adamı ve 9 profesyonelden oluşuyordu. Katılımcılar Yale Üniversitesi’nin öğrenme ve bellekle ilgili bir deney için katılımcı aradığını duyuran bir gazete reklamı veya doğrudan mail yoluyla seçilmişti. Katılımcılara laboratuvara geldikleri için 4.50 dolar verilmişti ve onlara ‘Bu para sadece buraya kadar geldiğiniz için verildi, geldiğiniz andan itibaren her ne olursa olsun para sizde kalacaktır.’ Milgram’ın deneysel ‘şok’ jeneratörü uyarısı yapılmıştı. Bunu katılımcıların istedikleri zaman deneyden ayrılabileceklerini ve paranın da onlarda kalacağını bilmelerinden emin olmaktı. Bu katılımcalara ek olarak, 47 yaşında muhasebeciymiş gibi davranın bir işbirlikçi ve gri laboratuvar forması giymiş oldukça resmi görünümlü bir aktörden oluşan iki katılımcı da bu deneyin bir parçasıydı.

Katılımcılar laboratuvara geldikleri zaman her biri diğer bir katılımcının (aslında işbirlikçi olan katılımcının) yanına oturtulmuştur. Deneyin asıl amacı katılımcılara açıklanmamıştı çünkü bu onların davranışlarını tamamen değiştirebilirdi. Onun yerine katılımcılara cezanın öğrenme üstünde etkisi üzerinde bir çalışma olduğunu anlatan sahte bir hikaye anlatılmıştı. Daha sonra bir şapkanın içinden kağıt çekerek bir katılımcının öğretmen diğerinin öğrenen olmasını belirleyen bir hileli kura yapılmıştı. Bu hileli kura her zaman esas katılımcının öğretmen işbirlikçinin de öğrenen olmasını sağlıyordu. Daha sonra öğrenen yan odaya alınmış ve katılımcı izlerken bir sandalyeye oturtulmuş, elektrot jeli sürülmüş elektrotlara bağlanmıştı. Öğrenen kolları bağlı olarak a, b, c ve d diye işaretlenmiş dört tuşa basabilecek ve yan odadaki öğretmen tarafından sorulan sorulara cevap verebilecekti.

Öğrenen ve öğretmene öğrenme görevi en ince ayrıntısına kadar anlatılmıştı. Öğrenenin görevi çeşitli kelime ikilileri arasındaki bağlantıyı hatırlamasıdır. Bu kelime listesi çok uzun ve zor bir bellek göreviydi. Öğretmen katılımcı, öğrenen işbirlikçiye kelime listesini okumakta ve öğrenenin belleğini test ediyordu. Deneyci aktör, öğretmene öğrenen her yanlış cevap verdiğinde ona elektro şok vermesini söylemiştir. Daha da önemlisi öğrenenin her yanlış cevabında şok voltajını biraz daha arttırmasını söylemiştir. Bütün bunlar o kadar gerçekçiydi ki hiçbir katılımcı olayın sahteliğinden şüphelenmemişti.

milgram itaat deneyi
milgram itaat deneyi

Öğrenen işbirlikçinin cevapları önceden bütün katılımcılar için aynı sırada olacak şekilde doğru veya yanlış olarak sıralanmıştı. Her yanlış cevapta ise voltaj miktarı arttıkça öğrenen yan odadan rahatsızlığını belirterek bağırmış, kalbinin sıkıştığını söylemişti. Bunlar da tabiki önceden programlanmış ve her katılımcıya aynı şekilde aynı sırada söylenmişti. Voltaj 300’e ulaştığında öğrenen duvarları yumruklamaya başlamış ve çıkmak istediğini söylemiş. 300 volttan sonra ise hiçbir soruya cevap vermeyip sessizleşmişti. Öğretmene ise cevaplanmayan soruları yanlış sayması gerektiğini ve her seferinde voltajı arttırmaya devam etmesi gerektiği söylenmişti.

Katılımcıların çoğu bir noktadan sonra şoka devam edip etmeyecekleri konusunda onay almak için katılımcıya dönmüşlerdir. Onlara deneyci çeşitli emirlerle şiddeti arttırarak devam etmeleri gerektiğini söylemiştir. İtaatin ölçümü her katılımcı verdiği şok miktarını reddettiği seviyeye göre belirlenmişti. Jeneratörde otuz düğme vardı ve katılımcılar 0-30 arasında puan alabiliyorlardı. Sonuna kadar devam eden denekler itaatkar denekler, daha alt bir düzeyde şok vermeyi bırakanlar ise karşı koyan denekler diye adlandırılmıştı.

Deneyin asıl şok yaratan kısmı ise sonuçları. Sizce kaç kişi bu deneyi sonuna kadar yürütmüştür? 14 kişi emirlere karşı gelip çalışmayı en yüksek voltaja ulaşmadan bıraksa da, 40 katılımcının 26’sı yani katılımcıların %65’i deneycinin emirlerine sonuna kadar uymuştu. Çoğu katılımcı bu süre zarfında deneyciye kızış, öfke ve stres belirtileri göstermişti ama yine de deneyciye itaat etmişti.


Milgramın İtaat Deneyinin sonunda esas katılımcıların psikolojik birtakım sorunlarla karşılaşabileceği düşünülüp deneyin tüm amacı ve gerçek hikayesi anlatılmıştı. Sonrasında öğrenen her katılımcıyla tek tek görüştürülüp ona bir şey olmadığı gösterilmiş ve öğretmene arkadaşça tavırlar göstermişti. En son da kişilerin deney boyuncaki duygu ve düşünceleri öğrenilip çalışma sonlandırılmıştı.

Siteyi görüntülerken araç çubuğunu gösterSiteyi görüntülerken araç çubuğunu gösterSiteyi görüntülerken araç çubuğunu gösterSiteyi görüntülerken araç çubuğunu gösterSiteyi görüntülerken

Comment here