Psikolojik Deneyler

Pratfall Etkisi Nedir ?

Pratfall etkisi

Pratfall Etkisi Nedir ?

Pratfall etkisi, sosyal bilimler alanında oldukça ilgi çekici bir teoridir. Bu teoride, son derece yetkin olduğu düşünülen insanların gaf yapmalarının, yapmayanlara göre daha sempatik olduğu ileri sürülür.

Pratfall etkisi ilk olarak 1966 yılında sosyal psikolog Elliot Aronson tarafından incelenmiştir. Aronson, “üstün” olarak kabul edilen insanların küçük bir çöküşün ardından daha çekici hale gelebileceği konusunda spekülasyon yapmıştır.

Bu üstün insanlar, başkaları tarafından “insanüstü” olarak görüldükleri için, küçük bir hata yaptıklarında bu hatanın, başkalarının gözünde onları daha iyi insanlaştırmasını ve böylece daha çok onlar gibi olmasını sağlayacağı düşünülür.

Pratfal Etkisine Çarpıcı Bir Örnek

Ünlü film oyuncusu Jennifer Lawrence ile Pratfall Etkisi ‘nin gerçekliği gözlemlenebilir. Yeteneği ve güzelliği sebebiyle geniş bir şekilde lanse edilen sanatçı, bunların yanında, davetlerde ve etkinliklerde kırmızı halıya düşmek ve röportajlarda kaba bir şekilde konuşup gaf  yapmak gibi yetenekleriyle de tanınıyor. Yine de, Lawrence “ayağı yere basan” yetenekli bir ünlü  olarak tanınır ve sevimliliği için devamlı kutlanır.

Teorisini test etmek için, Aronson bu alandaki en ünlü deneylerden birini gerçekleştirdi.

Aronson’un Orijinal Denemesi

Pratfall Etkisi denemesi için, Aronson, daha sonra dört gruba ayrılan, üniversite çağındaki 48 erkeği denek olarak aldı. Her gruba, güya televizyon sınavı şovu için bir seçmen olarak sözde trivia (önemsiz şeyler) sorularına cevap veren birinin teyp kaydını dinlemek için talimat verildi.

 Pratfall etkisi deneyinde konular 4 ayrı senaryodan oluşmaktaydı:

  • Sorulara cevap veren üstün bir kişi
  • Soruları cevaplayan ortalama bir kişi
  • Soruları cevaplayan ve akıl hocası yapan üstün bir insan
  • Soruları cevaplayan ve akıl hocası yapan ortalama bir kişİ

Üstün kişi cevaplarının yüzde 92’sini doğru yanıtlarken, ortalama kişi sadece yüzde 30’u doğru bir şekilde cevapladı. Aronson, bu “üstün” ve “ortalama” kavramlarını, katılımcıların kendileri hakkında kişisel bilgi vermelerini sağlayarak güçlendirdi. Üstün kişi, lisede onur öğrencisi, yıllık editörü ve pist takımının bir üyesi olduğunu belirtmiştir. Buna karşılık, ortalama kişi ortalama not aldığını, yıllığın düzenleyicisi olduğunu ve pist takımını denediğini ancak bunu yapmadığını söyledi.

Pratfallar içeren kasetler, kaydın sonunda, “Oh! Aman tanrım, yeni takımımın üzerine kahve döktüm” diyen bir sesin eşliğinde bitti.

Bantları duyduktan sonra, test denekleri daha sonra duydukları kişinin izlenimleri hakkında bir dizi soruya cevap verdiler.

 Sonuçlar, Aronson’un iddia ettiği gibi oldu:

Üstün olarak kabul edilen insanlar, bir gaf işlediklerinde (bu durumda, kahve dökmek gaf olarak kabul edilmiştir.) daha sempatik olarak bulunmuştur. Bununla birlikte, Aronson, aynı gafı  ortalama insanlar işlediğinde katlanılabilirliğinin azaldığını keşfetmiştir.

Pratfall Etkisi deneyinde üç büyük sosyal gerçek ortaya çıktı:
  1. Hata yapmak bir sorun değil!

Bir kişi genellikle akıllı ve yetenekli olarak kabul edilirse, küçük bir hata yapmak genellikle onları daha sosyal olarak çekici hale getirecektir.

  • Pratfallların nihai etkileri bağlamsaldır.

Bir hatanın işlenmesinin, bir kişinin kamusal alanda nasıl algılandığını etkileyebilecek tek bir doğru yorumu yoktur. Aslında, sonraki çalışmalar, yeni pencerede cinsiyetler de dahil olmak üzere, Pratfall’ların diğer faktörlere göre farklı algılandığını keşfettiler.

  • Eğer bireyler ortalama veya vasat sayılırsa, hatalarından olumsuz etkilenme olasılıkları daha yüksektir.

Pratfall Etkisi, hareket halindeki sosyal psikolojinin büyüleyici bir örneğidir. Eylemlerin başkaları tarafından nasıl algılandığına dair bilgi sağlayarak, etraftaki diğer insanlarla ilişkileri daha iyi anlamaya yardımcı olur.

KAYNAKÇA

  • Aronson E.,The effect of a pratfall on increasing interpersonal attractiveness” ,  University of Texas, Psychon. Sci., 1966, Vol. 4 (6)

Comment here