Psikolojik Deneyler

Spotlight Effect (Sahne Işığı Etkisi)

Spotlight Effect sahne ışığı etkisi

Spotlight Effect

Spotlight Effect (Sahne Işığı Etkisi); Thomas Gilovich tarafından 1999 yılında kullanılan bir kavramdır.

Spotlight effect (Sahne Işığı Etkisi) kavramı; ilk kez 2000 yılında Thomas GilovichVictoria Husted Medvec ve Kenneth Savitsky tarafından ifade edilmiştir. Araştırmacılar tarafından şu şekilde tanımlanmıştır: “İnsanlar, sosyal spot ışıklarının kendileri üzerinde, gerçekte olduğundan daha fazla parladığına inanmaya meyillidir.

Sahne ışığı etkisinin, günlük yaşantımız içerisinde çok örneği bulunmaktadır. Başka insanların anlık davranışlarımızı ve görünüşümüzü, hem de davranış ve görünüşümüzü, meydana gelen değişimlerimizi ve bunlara karşı sergileyecekleri dikkati oldukça abartmaktayız. Belki de bu duruma verilebilecek en iyi örnek, “kötü saç günü” dür. Biz saçımızın kötü olduğunu düşünerek dışarıya çıktığımızda gün boyunca içimiz rahat etmez ve diğer insanların buna dikkat ettiğini düşünürüz ancak belki de hiçbir kimse bunu farketmez!

Spotlight Effect; kişinin görünüşünün, hareketlerinin diğer insanlar tarafından ne kadar fark edilebildiğini tahmin etme gücüne denir.

Spotlight Effect; kişilerin diğer kişilere çok fazla dikkat ettikleri, diğer kişileri gereğinden fazla önemsedikleri gerçeğini içermektedir. Başka insanların gözünden kendimizi nasıl gördüğümüze bağlıdır.

Spotlight effect, bizim kendimize dikkat ettiğimiz kadar başka insanların da bize o kadar dikkat ettiğini düşünmemizdir. Diğer insanlar tarafından spot ışıklarının üzerimizde olduğu durumlar mutlaka vardır; fakat herkes kendi dünyasında öylesine meşguldür ki, ışıkları üstümüze çevirenin çoğu zaman kendimiz olduğu görülemeyebilir. Ailece çekildiğimiz bir fotoğrafta en önce ve en fazla kendimizi incelememiz, diğerlerinin gayet normal göründüğümüzü düşündüğü bu fotoğraflarda kendimizi çok çirkin buluruz.

Örneğin; okula giderken üzerimize kola döküldü. Sınıftan içeriye girdikten sonra herkesin bize baktığını, kola lekesine dikkat ettiğini düşündük. Oysaki sınıftakiler ne kola lekesini gördü ne de umursadı.

Spotlight Effect nedeniyle aslında durumu biz abartıyoruz. Kendi tecrübelerimizden dolayı kola lekesini değerlendiriyoruz. Sınıftaki tüm insanlarda aslında kendi yaşam tecrübelerinin çerçevesinde olayları değerlendiriyorlar.

Örneğin; metrobüste uyuyan bir genç kadını düşünelim. Uyandığı zaman makyajının aktığını düşünerek yanındaki kadının kendisine bakıp makyajı ne kadar akmış dediğini düşünüyor.  Aslında ne makyajı akmış ne de yanındaki kadın ona bakıp böyle şeyler düşünüyor.

            Ancak sahne ışığı ışığı etkisi sadece fiziksel durumlarla sınırlı değildir. Örneğin; “Elbette biliyorum, herkes benzer acılar yaşıyor” derken, içten içe “Herkes acı çekiyor biliyorum ama benimki bir başka sanki” deriz.

KAYNAKÇA

            1. Gilovich, T., Medvec, V. H., & Savitsky, K. (2000). The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one’s own actions and appearance. Journal of Personality and Social Psychology.

Comment here